Sensei Myoshu A. Jędrzejewska Czy mieszkańcy Zachodu mogą zrozumieć w sposób właściwy nauki Jodo Shinshu bez znajomości kanji?

Praca prezentowana na kongresie Jodo Shinshu w Londynie w sierpniu 1998.

Stale słyszę, że wszystko można przetłumaczyć na angielski. Zgadzam się, że wszystko można wyrazić w języku angielskim. Ale ponieważ wszystkie europejskie języki, włączając angielski, rozwinęły się jako języki chrześcijaństwa, nie posiadają one terminów wykraczających poza filozofię chrześcijańską. Z tego powodu, mimo że wszystko czego zapragniemy moglibyśmy opisać bardzo dokładnie w języku angielskim, to jednak w naszych podstawowych europejskich językach nie posiadamy buddyjskiej terminologii. Jeśli próbujemy zastąpić terminy buddyjskie chrześcijańskimi, cały przekaz staje się w istocie chrześcijański.

Nie zostałam kapłanką Jodo Shinshu z powodu wrażenia, jakie wywarłaby na mnie jakaś książka Jodo Shinshu. Nie wstąpiłam do Jodo Shinshu dlatego, że urodziłam się w rodzinie wyznawców Jodo Shinshu, czy dlatego że ktoś mi opowiedział o Shinranie Shoninie. Absolutnie nie. Jestem tu, ponieważ doświadczyłam symbolizmu Nauk Czystej Krainy w taki sposób, jak doświadczył tego Shinran.

Moje rozumienie cokolwiek różni się od najpopularniejszej wersji Jodo Shinshu głoszonej w języku angielskim głównie przez The Buddhist Churches of America.

Większość ludzi uważa, że całe Nauki Czystej Krainy są bardzo proste i przeznaczone szczególnie dla duchowo upośledzonych, prostaków, którzy nie są w stanie wykonywać innych, trudniejszych buddyjskich praktyk. Większość zachodnich naukowców buddyjskich wątpi czy Nauki Czystej Krainy można w ogóle nazwać uczciwie Dharmą Buddy. Po obszernych studiach niemal wszystkiego co napisano w języku angielskim na temat tradycji Czystej Krainy, rozumiem już te wątpliwości. Ale ich nie podzielam. Shinran Shonin był dobrze wykształconym naukowcem buddyjskim i twardo praktykował. Nie był prostaczkiem. Był on w stanie zobaczyć Nauki Czystej Krainy w perspektywie historycznej, sięgającej aż do Buddy Siakjamuniego i postępujące kolejno przez doświadczenia naszych siedmiu patriarchów.

Shinran nauczał, że Nembutsu może być traktowane jako praktyka, bardzo cenna wybrana praktyka, jedyna która jest w stanie doprowadzić nas do ostatecznego nieodwracalnego Satori. Ale nauczał on również (w Yuishinsho-moni) [książka Shinrana], że poprzez wieki tak zwanych praktyk Jiriki zbliżamy się i wstępujemy na koniec w Bramę Nembutsu. Zwykł był również mawiać (w Tannisho), że Nembutsu jest jedyną prawdziwą rzeczywistością w tym świecie. Jedyna rzeczywistość oznacza Buddę. Shinran powiedział to, ponieważ rozumiał, że Amida Budda nie jest Bogiem-Ojcem, ale hojin (Sambhogakają), działającą Energią Hongan. Shinran rozumiał Jodo-mon (Bramę, lub metodę zwaną Jodo) jako ostateczną realizację wszystkich buddystów.

To może wyglądać prosto, jeśli wierzysz, że nawet jedno wypowiedzenie Nembutsu uczyni z ciebie Buddę. Ale to wcale nie jest takie proste. Wszystkie wielkie sprawy wyglądają prosto.

Jeśli chcesz powiedzieć, nawet jeden raz, Namu Amida Butsu, ze szczerym pragnieniem "abym narodził się w Czystej Krainie Buddy Amidy", to takie ichi nen [samadhi Imienia] jest najtrudniejszą rzeczą do osiągnięcia. Wymówienie tych sześciu kanji, Namu Amida Butsu, nie jest trudne. Wszyscy cudzoziemcy robią to bez kłopotu. To, co tak trudno osiągnąć, to stan umysłu, w jakim należy to wymawiać. Wymaga to bardzo szczególnych warunków. "Ichi" oznacza jeden, a "nen" oznacza "utrzymywać w umyśle" (a nie "jedna myśl", jak to się zwykle tłumaczy). Nen posiada to samo buddyjskie znaczenie co samadhi (san mai), co oznacza "twarzą w twarz z Buddą".

Nie ma ani jednej rzeczy na tym świecie, która nie znajdowałaby się pod kontrolą Prawa Karmy. Każdy, kto pragnie zostać Buddą, bez względu na metodę, musi działać zgodnie z tym Prawem. A Prawo Karmy mówi: aby coś się mogło zdarzyć, trzeba najpierw mieć właściwe wyobrażenie tej upragnionej rzeczy, trzeba wiedzieć, w jaki sposób można osiągnąć to, co chcemy, trzeba podjąć odpowiednie działania lub spowodować, aby ktoś je wykonał, i trzeba być w pełni pozytywnie nastawionym do tego.

Oznacza to, że jeśli ktoś rzeczywiście pragnie narodzić się w Jodo, najpierw musi zrozumieć, że Ojo (narodziny w Czystej Krainie) oznaczają duchową transformację, musi podjąć odpowiednie działania, aby spowodować, że Budda Amida będzie w nim działał, i cały czas nie powinien mieć wątpliwości, że naprawdę pragnie zostać Buddą Amidą dzięki Zasługom Buddy Amidy działającym w Hongan. Chodzi o to, żeby nie dążyć do odrodzenia jako lepsza istota w bardziej komfortowych warunkach zwanych gokuraku (raj), ale posiadać aspiracje zostania Buddą Amidą.

Stanie się Buddą Amidą poprzez przyjęcie Zasług Buddy wymaga znaczącego poddania się naszego ego, aby umożliwić Energii Hongan działanie w nas i poprzez nas. Wymaga to pełnej akceptacji bardzo dramatycznej zmiany w nas samych. Nie przychodzi to każdemu łatwo i szybko.

Oznacza to w rzeczywistości, że powinniśmy porzucić wszelkie nasze oczekiwania i pragnienia związane z tym samsarycznym światem. Oznacza to, że powinniśmy dojść do punktu, który osiągnęła królowa Vaidehi. Powiedziała ona Buddzie Siakjamuniemu: "Nie spodziewam się już niczego dobrego od tego świata. Mam tylko jedno pragnienie. Pragnę narodzić się w Jodo Buddy Amidy". I powiedziała to ze szczerym umysłem i sercem. Budda Siakjamuni odpowiedział: "Rozejrzyj się. Już jesteś w Jodo Buddy Amidy". Budda Siakjamuni powiedział tak, ponieważ Ojo jest zdarzeniem symbolicznym. Królowa Vaidehi fizycznie pozostawała wciąż w więzieniu, ale jej umysł był już Jodo i Budda Amida "zasiadł" symbolicznie na tronie jej umysłu, zajmując tam centralną najważniejszą pozycję.

Osobiście bardzo cenię Sutrę Medytacji. Jest ona dramatyczna. Jest pouczająca. A ponadto właśnie ta sutra wyjaśnia większość symboli wszystkich Nauk Czystej Krainy. Królowa Vaidehi jest pierwszą znaną osobą-shinjin. Shinran przytacza jej wzorcowe doświadczenie shinjin w Shoshinge.

Shinjitsu shinjin (prawdziwe shinjin) nie oznacza po prostu wiary. Jest to przede wszystkim bardzo długi i dynamiczny proces, w którym umysł zwykłej istoty przekształcany jest przez Energię Zasług Buddy Amidy w Umysł Buddy Amidy. Pierwszy moment, w którym rozpoczyna się proces shinjin, nazywany jest Ojo (narodziny w Czystej Krainie). Tak więc Ojo oznacza duchowe "narodzenie się" w "świecie" doświadczania shinjin.

Czy naprawdę myślicie, że osiągnięcie punktu, gdzie porzuca się wszelkie nadzieje związane z tym światem, przychodzi szybko? Z pewnością nie. Każdy potrzebuje wieków regularnych praktyk buddyjskich, aby napotkać Nauki Jodo Shinshu i być w stanie je zaakceptować i realizować je we właściwy sposób. W wyniku autentycznego treningu naszych umysłów stajemy się zdolni wkroczyć duchowo w Energię Nembutsu. Powinniśmy rozwinąć stan, zwany samadhi (twarzą w twarz z Buddą - san mai), aby spotkać Buddę Amidę z pełną świadomością w ichi nen [samadhi Imienia]. Następnie każdy powinien dowiedzieć się od Buddy Amidy w samadhi Imienia, że znajduje się na właściwej drodze do Ojo. Nazywa się to ju ki (patrz Ogonge). Oznacza to, że każdy z nas powinien zobaczyć Buddę w samadhi co najmniej raz, aby uzyskać ju ki zanim nastąpi jego Ojo. Ojo (symboliczne narodziny w Czystej Krainie) oznaczają Futaiten, które jest bardzo zaawansowanym Satori określonym jako 41-y stopień Świata Bodhisattwów w 52-stopniowej skali.

Ojo wyznacza rozpoczęcie procesu shinjin, który może przebiegać przez dość długi okres czasu. Wszystko zależy od karmy człowieka (Bonno). Pisma Winaji (VInaya) mówią, że przejście z jednego stopnia Świata Bodhisattwów na drugi, za pomocą własnych wysiłków, trwa kalpy. Możemy uczynić to w szybszy sposób, jeżeli wykorzystamy w tym celu Zasługi Buddy Amidy. Ale chociaż Moc Zasług Buddy jest nieograniczona, my mamy ograniczenia. Nasze ludzkie ograniczenia (Bonno) razem z naszą obecną determinacją (yokusho) będą warunkować prędkość naszej transformacji w Buddę Amidę przez wszystkie stopnie Świata Bodhisattwów.

Po otrzymaniu osobistego potwierdzenia naszej zdolności do stania się Buddą na Drodze, na której się znajduje (ju ki), każdy adept jest nauczany przez Buddę Amidę wszystkich praktyk, które powinien poznać i wykonać. Jest to pięknie opisane w Ogonge, gathcie z Większej Sutry Czystej Krainy, jako "odwiedzanie Krain innych Buddów". I wreszcie jest on w stanie porzucić wszystko, włączając w to własne ego; jest w stanie oddać swój umysł Buddzie Amidzie. Oznacza to, że osoba ta jest gotowa do symbolicznych "narodzin" w Jodo, co jest równoznaczne z rozpoczęciem procesu shinjitsu shinjin stawania się Buddą Amidą. Shinran odróżniał prawdziwe shinjin (shinjitsu shinjin) od dosłownego rozumienia terminu shinjin, który oznacza "głęboką wiarę". Prawdziwe shinjin, które jest długotrwałym procesem duchowej transformacji w Buddę Amidę, określone jest przez trzy ważne cechy nazwane przez Shan-Tao San-nin (Trzy Duchowe Charakterystyki). Każdy człowiek-shinjin otrzymuje:
1. Radość stania się jednym z Sambhogakają Buddy Amidy (hojin, "Ciało" Radości i Spełnienia);
2. Dostęp do Mądrości Buddy;
3. Podobne diamentowi poleganie na Buddzie i Jego Naukach.

Łatwo zauważyć więc, że stan bez wątpliwości nie jest wynikiem naszej decyzji, ale jest wypracowany przez Zasługi Buddy u ludzi, którzy naprawdę są zdecydowani zostać Buddą Amidą i ślubować Jego Hongan.

Dochodzimy do najbardziej drażliwego punktu w całych Naukach Jodo Shinshu. Zwykle Budda Amida opisywany jest jako Dobra Istota, która tylko daje wszystko bez żadnych warunków. Nie jest to cała prawda. Budda Amida nie może znieść działania Prawa Karmy. Cały Hongan został ustanowiony zgodnie z tym Prawem. Z naszej stronypowinniśmy rozwinąć trzy inne cechy umysłu, aby być w stanie zaakceptować proces shinjin. Powinniśmy posiadać: 1. shinshin, który jest absolutną uczciwością naszych duchowych aspiracji wraz ze zdolnością skoncentrowania naszego umysłu wyłącznie na Buddzie; 2. shingyo, które jest radosną akceptacją Dharmy Buddy; oznacza to, że po prostu lubimy nasze buddyjskie praktyki i studia i traktujemy Nauki jako najwyższą Prawdę; 3. yokusho, które jest autentyczną aspiracją do Ojo (shinjin), uwarunkowaną przez naszą znajomość wszystkich tych warunków i o sposobie, w jaki to będzie się działo. Sama szczęśliwa wiara w Moc Buddy Amidy, która powinna wykonać całą pracę dla nas, nie jest yokusho. Yokusho rodzi się z naszego głębokiego wglądu, dzięki któremu Shinran wyznał: "tylko piekło jest moim przeznaczeniem". Yokusho wyrasta z naszego głębokiego doświadczenia nas samych jako notorycznych intrygantów, z naszego rozumienia tego świata jako wyniku złożonych warunków wytworzonych przez niezliczoną liczbę istot, z którymi dzielimy tą planetę. Yokusho opiera się na wiedzy, że nie możemy poprawić tego świata, ani innych ludzi, tylko siebie. Yokusho jest skutkiem niezachwianej pewności, że kiedy staniemy się Buddą, zobaczymy wszystko wokół nas w sposób różny, będziemy w stanie we właściwy sposób traktować wszystkie te samsaryczne kłopoty i nic nam więcej nie będzie przeszkadzać. Shinshin, shingyo i yokusho można uzyskać dzięki regularnym praktykom buddyjskim, lub dzięki samemu Nembutsu, lub dzięki obu. Te trzy charakterystyki z pewnością nie są łatwe osiągnięcia.

Każda praktyka buddyjska i buddyjski rytuał, niezależnie od tradycji (szkoły), ma tylko jeden cel - zsynchronizować umysł praktykującego z Energią Sambhogakaji Buddy, aby rozwinąć samadhi. Tariki Nembutsu jest to samadhi Imienia. Japońscy naukowcy Jodo Shinshu wolą nie mówić o samadhi, ponieważ jest to prawdziwe doświadczenie mistyczne. Nie lubią oni nawet słowa "mistyczny". Ale kto zna prawdziwą religię bez doświadczenia mistycznego? Doświadczenie mistyczne decyduje o różnicy między filozofią i religią. Prawdziwa religia ma nam pozwolić wykroczyć poza nasze ludzkie ograniczenia, dać nam więcej wymiarów niż te, które posiadamy. To jest dokładnie to, co daje nam Jodo Shinshu, jeśli rozumiemy te Nauki w sposób tu prezentowany. Filozofia jest zawsze ograniczona przez ludzkie zdolności intelektualne i nawet najpiękniejszy system filozoficzny nie może przenieść nas poza nas samych. A Jodo Shinshu może.

Wielu ludzi ma problem z Jiriki i Tariki Nembutsu. W rzeczywistości nie powinno tu być żadnych problemów. Nembutsu jest Buddą, Hojin Amidy. Nigdy nie zawiera żadnych naszych wysiłków. Termin Jiriki Nembutsu opisuje jedynie jakość umysłu ludzkiego, jego brak doświadczenia samadhi, jego karmicznie ograniczoną wiedzę.

Oznacza to, że należy praktykować Nembutsu w taki sposób jak możemy. Jeśli ktoś traktuje to uczciwie i z determinacją, rozwinie się ono w Samadhi Imienia. Jedyny problem stanowi to, że większość ludzi nie traktuje Nembutsu jak Buddy. Przychodzi to po wiekach regularnych buddyjskich praktyk zwanych Jiriki.

W istocie nie ma ani jednej buddyjskiej praktyki (gyo), którą można by nazwać praktyką Jiriki. Wszystkie one są działaniem Hongan, chciaż dla ludzi wykonujących zalecane rytuały wygląda to tak jakby to oni coś robili. Nie ma żadnej prawdziwej mocy Jiriki, ponieważ nie istnieje żadne ego. Jiriki jest taką iluzją jak ego. Prawdziwe Nauki Jodo Shinshu wymagają sposobu myślenia całkowicie różniącego się od powszechnego. To dlatego Nauki te trudno jest uchwycić w duchu Shinrana bez dość intensywnej praktyki Nembutsu.

Gatha Ogonge mówi, że najpierw trzeba spotkać innych Buddów (wykonywać inne praktyki buddyjskie) i gromadzić szczególnie dobrą karmę (Butsu en), aby móc napotkać Nauki Jodo Shinshu. Ta sama gatha formułuje mocne przesłanie dla wszystkich ludzi, przypominając nam:

"Nawet gdy cały wszechświat stanąłby w ogniu,

Wy kroczcie przezeń śmiało, słuchając Dharmy,

Nieustraszenie ustanawiając niezawodną Drogę wyzwolenia

Z odwiecznego nurtu życia i śmierci." (Ogonge, &30)

Przesłaniem tego artykułu jest poważna propozycja, aby zakończyć nasz porównawczy dialog z chrześcijaństwem i zacząć mówić ludziom w języku buddyjskim o Naukach Buddy. Chrześcijaństwo nie zajmuje się ani Satori ani zostaniem Buddą. Chrześcijaństwo naucza jak uzyskać lepszy stan po życiu. I to działa w przypadku wielu ludzi. Zbawienie należy do chrześcijaństwa. W buddyzmie doświadczamy "wyzwolenia z odwiecznego nurtu życia i śmierci".

Prawdą jest, że Nauki Jodo Shinshu adresowane są do wszystkich istot - do największych prostaczków i tych o dobrych sercach, jak też do bardzo zaawansowanych bodhisattwów ze Światów Satori i do wszystkich innych o różnych pośrednich poziomach rozumienia.

Symboliczny sposób przedstawienia Nauk pozwala odczytywać je na różne sposoby.

Pytanie brzmi:

czy my, ludzie z rozwiniętych krajów o bogatych i wieloletnich tradycjach kulturalnych, potrzebujemy najbardziej uproszczonej wersji doktryny Jodo Shinshu jako naszego przewodnika w 21 wiek?

Wierzę, że większość z nas nie potrzebuje tego. Jesteśmy w stanie poznać więcej.

Tłum. Piotr Gordon