SŁOWNIK WAŻNIEJSZYCH TERMINÓW

Amida, Amitabha – →Budda Nieograniczonego Niczym Światła i Życia.

Arhat (sanskr.) – poziom oświeconego umysłu.

Asura (sanskr.) – wojujący bóg.

Bodhi (sanskr.) – czysty, czyli wolny od iluzji stan umysłu.

Bodhiczitta (sanskr.) – umysł zrealizowanej Mądrości i Współczucia.

Bodhisattwa (sanskr.) – istota, która dąży do →oświecenia po to, by pomóc wszystkim istotom w tym procesie.

Bonnō (jap.) – zanieczyszczenia umysłu nagromadzone od niepamiętnych czasów.

Budda = Tathagata (sanskr.), czyli „Jednoznaczny z Takością, czyli Absolutną Prawdą”.

Znani są Buddowie niehistoryczni, często identyfikowani z różnymi mocami lub światami, oraz Budda historyczny – Siddartha Gautama (Siakjamuni), założyciel buddyzmu.

Czakram, czakra (sanskr.) – punkt, w którym spotykają się kanały subtelnych energii krążących w ciele człowieka.

Czysta Kraina (Jōdo) – stan umysłu, w jakim już bez przeszkód zostaje się →Buddą.

Dewy (sanskr.) – istoty ponadludzkie.

Dharma (sanskr.) – Nauki →Buddy, prawo, doktryna buddyjska, najwyższa Prawda.

Dharmakara – →bodhisattwa, który po wypełnieniu swych ślubów (→Hongan) przeistoczył się w Energię zwaną →Amida (Amitabha).

Dharmakaya (sanskr.) – najwyższy z trzech energetycznych poziomów („ciał”) istoty oświeconej – poziom Absolutu.

Dōjo (jap.) – miejsce, w którym odbywają się praktyki religijne.

Donran (chiń. T’an-luan) – chiński trzeci patriarcha →Jōdo Shinshū.

Dōshaku (chiń. Tao-ch’o) – chiński czwarty patriarcha →Jōdo Shin­shū.

Gasshō (jap.) – pokłon wdzięczności ze złożonymi rękoma.

Gatha (sanskr.) – rymowana część sutry, poetycko referująca najważniejsze jej przesłanie.

Genku (Hōnen Shōnin) – japoński mnich, nauczyciel →Shinrana (współczesny mu), siódmy patriarcha →Jōdo Shinshū.

Genshin – japoński mnich, szósty patriarcha →Jōdo Shinshū.

Hakarai (jap.) – kontrolowane przez świadomość własnej korzyści rozumowanie człowiecze.

Hinayana (sanskr.) – „Mały Wóz”. Starsza ze szkół (tradycji) buddyzmu, w której celem jest indywidualne dążenie do →Nirwany.

Hongan (jap.) – podstawowy (pierwotny) Ślub Buddy →Amidy, przyrzekający →satori każdemu, kto w tym celu praktykuje →Nem-butsu (Imię).

Honganji (jap.) – Świątynia (ji) →Hongan. Świątynia–matka tradycji →Jōdo Shinshū.

Hō-onkō (jap.) – rocznica śmierci (fizycznej) →Shinrana Shōnina.

Jinen Honi (jap.) – rozwój umysłu w wyniku →Nembutsu, odczuwany jako naturalnie zgodny z →Dharmą.

Jiriki (jap.) – tak zwana własna moc.

Jōdo (jap.) – →Czysta Kraina.

Jōdo Mon (jap.) – „Brama →Czystej Krainy”, czyli metoda uzyskania →oświecenia.

Jōdo Shinshū (jap.) – „Autentyczna Nauka o →Czystej Krainie”; tradycja buddyjska uznająca tzw. „narodziny w →Czystej Krainie” (→Ōjō) za identyczne z →Shinjin →Shinrana Shōnina.

Jushoku (jap.) – główny kapłan każdej świątyni →Jōdo Shinshū.

Kalpa (sanskr.) – bardzo długi okres czasu, w którym kosmos rodzi się i umiera.

Kannon, Kanzeon (jap.) – „Ta, Która Słyszy Płacz Świata”; japońska wersja sanskryckiego imienia →bodhisattwy współczucia, Awalokiteśwary.

Karma (sanskr.) – w znaczeniu: Prawo Karmy = Prawo Przyczyny i Skutku; w innym znaczeniu: uwarunkowania.

Korinji (jap.) – Świątynia (ji) Najwyższej →Czakry.

Mahasattwa (sanskr.) – wielki →bodhisattwa.

Mahayana (sanskr.) – „Wielki Wóz”. Szkoły (tradycje) buddyzmu, których celem jest wyzwolenie wszystkich istot z →samsary. Ideałem i wzorem jest →bodhisattwa.

Mappō (jap.) – okres spaczonego pojmowania →Dharmy.

Myōgō (jap.) – Moc Buddy w →Nembutsu.

Nagardżuna (jap. Ryu Ju) – indyjski „ojciec” buddyzmu →Mahayany, uznawany też za pierwszego patriarchę →Jōdo Shin­shū.

Nembutsu (jap.) – praktyka Imienia Buddy →Amidy.

Nirmanakaya (sanskr.) – zrealizowana energia →oświecenia umysłu istoty przebywającej jeszcze w ciele, czyli manifestujący się w ludzkim ciele umysł →Buddy.

Nirwana (sanskr.) – wygaśnięcie bolesnych uwarunkowań; stan najwyższego →oświecenia, uzyskany przez →Buddę.

Ōjō (jap.) – narodzenie umysłu w →Czystej Krainie.

Oświecenie – →satori, stan transformacji w Umysł →Buddy.

Paramity (sanskr.) – absolutne doskonałości umysłu →Buddy.

Prasada (sanskr.) – synonim →Shinjin.

Ron (jap.) = siastry (sanskr.) – komentarze do sutr napisane przez uznane autorytety.

Samadhi (sanskr.) – stan skupienia, nierozproszonej koncentracji umysłu, bliski →oświeceniu.

Sambhogakaya (sanskr.) – jeden z trzech energetycznych poziomów oświeconego umysłu, dedykowany pracy z istotami nieoświeconymi; tzw. „Ciało Radości” lub „Ciało Wypełnionych Ślubowań”.

Samsara (sanskr.) – nie mający początku łańcuch kolejnych narodzin i śmierci, w który uwikłane są wszystkie czujące istoty pozostające w stanie ignorancji co do swojej prawdziwej natury.

Sangha (sanskr.) – grupa ludzi praktykująca tę samą tradycję buddyjską.

Satori (jap.) – proces przekształcania umysłu w stan →Buddy.

Sensei (jap.) – nauczyciel.

Shinjin (jap.) – Umysł →Buddy dany człowiekowi przebywającemu jeszcze w →samsarze.

Shinran Shōnin – założyciel →Jōdo Shinshū (XII/XIII w.).

Sunyata (sanskr.) tak zwana „Pustka” — pierwotna, dynamiczna, wszechpotencjalna aktywność Absolutu.

Tao – natywna religia chińska.

Tariki (jap.) – Wyzwalająca Moc →Buddy, działająca w →Nembut-su i w innych praktykach religijnych.

Urabon (jap.) – doroczne Święto Zmarłych.

Vesak – urodziny →Buddy Siakjamuniego

Wasany (jap.) – ludowe przyśpiewki japońskie (ponad 500), do których →Shinran Shōnin ułożył teksty przekazujące Nauki →Buddy.

Wasubandhu (jap. Ten Jin) – indyjski →bodhisattwa, drugi patriarcha →Jōdo Shinshū.

Zendō (chiń. Shan-tao) – chiński piąty patriarcha →Jōdo Shinshū.

Zenmon (jap.) – emerytowany ostatni główny opat tradycji →Jōdo Shinshū.


(oprac. M.A.J.)


Kalpa - W hinduizmie jest to okres cyklu kosmicznego, odpowiadający jednemu dniu lub nocy (lub wg innych źródeł - dobie) życia boga Brahmy. Według mitologii hinduskiej, wszechświat cyklicznie przejawia się i znika (dzień i noc Brahmy). Według niektórych źródeł, jedna kalpa równa jest 4.300.000.000 lat ziemskich. Mahakalpa (wielka kalpa) odpowiada okresowi życia Brahmy, który żyje 1000 lat (rok boski odpowiada 360 ziemskim).

W buddyzmie kalpa również określa niezwykle długi okres czasu, w którym ma miejsce powstanie i zanik wszechświata. W Samyutta Nikaya Budda używa następującego porównania:

"Przypuśćmy, mnisi, że istnieje ogromna lita skała długa na milę, szeroka na milę i wysoka na milę, bez żadnej szczeliny ani rysy. Raz na sto lat przychodzi człowiek i pociera skałę jeden raz jedwabną szmatką. Otóż szybciej ta ogromna skała zetrze się i zniknie niż minie kalpa. Ale takich kalp, o mnisi, wiele przeminęło, wiele setek, wiele tysięcy, wiele setek tysięcy. Jak to jest możliwe? Niewyobrażalna, o mnisi, jest ta samsara, nie można odkryć żadnego początku istot, które otumanione przez ignorancję i usidlone przez pragnienia spieszą i pędzą poprzez ten cykl odrodzeń".

Według innego porównania kalpa (mała) odpowiada okresowi czasu potrzebnemu do usunięcia wszystkich nasionek maku zalegających ściśle obszar o powierzchni 10 mil kwadratowych, gdyby usuwano jedno ziarenko raz na trzy lata. Średnia kalpa równa jest dwudziestu małym kalpom. Duża kalpa równa jest czterem średnim kalpom.

 Szkoła Czystej Krainy (chin. Ching-t'u-tsung; jap. Jodo-Shu), zwana także szkołą Lotosu, została założona przez chińskiego mnicha o imieniu Hui-yuan (336-416). W w 402 r. mnisi i świeccy (razem 123 osoby) zebrani pod jego przewodnictwem przez obrazem Buddy Amitabhy ślubowali, że będą dążyć do odrodzenia w Zachodnim Raju, czyli w krainie Sukhavati, a następnie utworzyli Stowarzyszenie Białego Lotosu.

Nauki Jodo-Shu oraz innych szkół buddyjskich sprowadził do Japonii mnich Ennin (793-864). Obecny kształt nadał im Honen (1133-1212), nauczyciel Shinrana Shonina. Shinran (1173-1262) jest założycielem Jodo-shin-shu, czyli Prawdziwej Szkoły Czystej Krainy.

Tendai (nazwa japońska) - Szkoła buddyjska powstała w Chinach, zwana T'ien - T'ai. Jak często w Chinach, nazwa szkoły (a także wiele imion i przydomków mistrzów buddyjskich), pochodzi od nazwy góry, na której znajdowała się świątynia lub klasztor. Do Japonii została przeniesiona w VIII w. przez Saicho (Dengyo Daishi), ucznia dziesiątego patriarchy tej szkoły, Tao-sui. W Japonii powstały trzy gałęzie tej szkoły: Sammon, Jimon i Shinsei. W tej ostatniej, praktyki związane były z kultem Buddy Amitabhy.

Saicho (767-822) studiował w Chinach nauki szkół T'ien - T'ai, Hua-yen i Mi-tsung, a po powrocie do Japonii utworzył centrum klasztorne na górze Hiei.

Szkoła Tendai dzieli nauczanie Buddy na pięć okresów, w których Budda stopniowo wykładał coraz bardziej zaawansowane nauki. Wg tej klasyfikacji, nauki pierwszego okresu przedstawione są w sposób reprezentatywny w sutrze Buddhavatamsaka, drugiego okresu - w zbiorach sutr zwanych Agama (w sanskrycie; w pali - Nikaya), trzeciego okresu - w sutrach Vaipulya, czwartego - w sutrze Prajnaparamita i piątego - w sutrze Lotosu i sutrze Mahaparinirvana.

Opracował: Piotr Gordon